Чиллан беттан 4-чу дийнахь юха а даздарш дIадахьа кечлуш ду Нохчийчура Iедалш. Шортта харжаш а еш, Мохьмад-пайхамар вина де билгалдаккха йолу шайн Iалашо йовзийтина цара. Цу дийнахь гIийла-мискачарна гIо а деш, сагIаниш дохур долуш делахь а, кIезиг бац Нохчийчохь, массанхьара хьеший а кхойкхуш, шатлакх-фейерверкаш кхуьйссуш, ечу харжашна реза боцурш

1996-чу шарахь Лахьанан беттан 10-чу дийнахь Украинера Одесса гIалахь вийра вевзаш волу нохчийн йишлакхархо Алимсултанов Имам. Криминалан девнехь Iожалла хилла Алимсултановн, аьлла дерзийра и гIуллакх официала Украино. Амма нохчийн тешна бу, нохчийн дуьхьалонан боламан илланча хилла волу йишлакхархо Оьрсийн Къайлахчу Ницкъаша вийна бохучух.

Нохчийчохь боьдуш болчу тIамо дикка хаалуш болу Iаткъам беш бу ерриг Оьрсийн юкъараллина. И Iаткъам политикан дахарехь а, адамашкара дIайохуш йолчу паргIатонашкахь а, Iедало зорбан гIирсийн хедочу маьршоне хьаьжча а, хаабелла ца Iаш, тIаьхьа-тIаьхьа аттала исбаьхьаллехь а гучуболуш бу.

ДIадаханчу кIирнахь, оха хаам ма-барра, керла кхо указ арадаьккхина Нохчийн тIемалойн хьалханчас Садулаев Iабдул-Хьалима, шен Iедалехь реорганизаци еш. Оцу указех а, кхин а цхьамогIа кхечу проблемех а лаьцна оха къамел дира Пачхьалкхан ТIеман Комитетехь Къоман Информацин Сервисан Директор хIоттийна волчу Удугов Мовладица. Интервью кечъина Аюбов Аслана

2003 шо чекхдолуш Вашингтонехь, Нохчийчохь боьдуш болу тIом бийца, гулъеллера леррина конференци. Оцу гуламехь коьрта къамел динера Нохчийчохь Машар ХIоттабаран Iамеркан Комитетан гIантдас Бжезински Збигнева. Бжезинскица къамел динера тхан корреспондента Аюбов Аслана

Даханчу шеран ГIуран беттан 26-чу дийнахь Москох-кIоштан кхелан сацамца а догIуш, ши шо хан кхайкхинера Магмадова Iайшатана, терроизмана гIортор ярна а, низамехь йоцу тобанаш кхолларна а, бехке а йина. Изза бехкаш а кховдийна, ялх шо хан тоьхна цуьнан вешина, Аптина. Iайшатана тоьхна ши шо, хIокху беттан 19-чу дийнахь чекхдаьлла.

Оьрсийчохь, шаьш «вахьабхой» олучу нахаца латтош болу къийсам эвсара баьккхина Iедалша. Оццу хенахь, и къийсам луьрчу тIегIанна тIе мел болу а, шаьш шайха «салафиташ» олучерийн могIарш стамло. Ислам а, политологи а евзачу говзанчийн хьесапехь, и ша болу къийсам, социалан протестийн амал йолуш бу. Iедалша харцонаш лелайо, кегийрахоша нийсо лоьху. Амма, Iедалехь алссам ницкъ бу. Толам а, цкъачунна, цуьнгахь бу

ХIокху тIаьхьарчу 15 шарахь Къилбаседа Кавказ синоним хилла «тIом», «бохам», «адамийн бакъонаш эшор», «кхел йоцуш, адамашна таIзарш дар», «коррупци», «йоьхна экономика», «исламан терроризм» а олучу кхетамашца. Деккъа цхьана шарахь 754 стаг вийна, шуьйра дIахьуш доцчу тIеман тасадаларшкахь. Эккха кечделлачу молханца юсту Къилбседа Кавказ гуттар а. Иза Оьрсийн Федерацин дегIаца йолу вуон цамгар ю олу. Цул сов, и кIошт Iаьржа Iин ду олуш Iедал ду Оьрсийчохь, миллиардаш соьмаш тIепаза довш долу