ТIекхочийла долу линкаш

ЦIеххьана кхаьчна хаам!

Нохчаша Оьрсийчоь къарйина денош


Саидов Тимур

1996-чу шеран Марсхьокху-беттан 6-чу дийнахь нохчийн тIемалоша гурашка лецира Соьлж-ГIала, массо тайпа герз карахь лаьтта Оьрсийчоьнан тIеман дакъош. Ичкерин бIаьхоша шаьш цIеххьана болийна "ЖихIад" болам берзийра толамца, ткъа толам тIечIагIбира Хасу-Юьртахь бинчу бертаца.

Шатайпа ницкъ бустар, таронаш зер дара бIаьстенан Зазадоккху-баттахь Ичкерин эскар Соьлж-ГIаларчу Кремлан ницкъашна тIелатар. Оцу тIеман барамо довзийтира нохчашна мостагIчуьнгара хьал, аьтто бира мехкан коьрта шахьар муха юхаерзон еза кхета.

1996-чу шеран Марсхьокху-беттан 6-чу дийнахь, Iуьрре, йолийра тIеман баьччас Масхадов Аслана "ЖихIад" операци. Массех агIор гIаличу баьржира бIаьхой. Шахьарна 30 чаккхарма юьстах, Шелан кIоштарчу Цоци-Эвлахь бара нохчийн эскаран куьйгалхой.

Соьлж-ГIала "Джихад" операци йоьдуш. Марсхьокху-бутт, 1996 шо
Соьлж-ГIала "Джихад" операци йоьдуш. Марсхьокху-бутт, 1996 шо

"Кавказ.Реалиига" Ичкерин ТIеман Ницкъийн Коьртачу штабехь информацин декъан куьйгалхо лаьттинчу М.В.-с дийцарехь, 887 стагах лаьтташ хилла ГIаличу еана тIемалойн тоба. Царна хьалха Iалашо хIоттийна оьрсийн дакъош гонелецар. Оцу некъо толам бала тарло бохучух тешар вацара цхьа а – амма дуьне а цецдаьккхира тIаьхьо Масхадов Аслана а, цуьнан гоно а кечйинчу, аьттонца йирзинчу операцино.

"ЖихIадан" башхалла иштта яра: Соьлж-ГIалин массо а йистошка дIасабекънера тIемалой. ХIора а тобан бара шенна къастийначу меттиге боьду некъ, шахьарна гонах лаьттачу оьрсийн эскарех юьстах. Дозанехь Iачу блок-посташна тIе ца леташ, гIалин юккъе баьржира Ичкерин ницкъаш, тохарш долийра штабашна тIе.

ТIемалойн цхьана декъо ларбора Хан-ГIалара некъаш, арадовла тарлучу дакъошка дIалацийта йиш яцара гIалин юкъ. Иштта тергалдора Масхадовн бIахоша Теркйистера а, Гуьмсера а оьрсийн эскарш шахьара дахка тарлуш долу некъаш а.

Оьрсийчу дIахьовсош бу лазийна эскархой. Марсхьокху-бутт, 1996 шо
Оьрсийчу дIахьовсош бу лазийна эскархой. Марсхьокху-бутт, 1996 шо

ТIемалочо М.Ч.-с дагалоьцу шен тобанна хIоттийна хилла Iалашо: гIалин юккъерчу дакъошка гIо хьош яха мега техника лардеш, къайлабевлла Iар, гучу мел довлучу эскаршна тIе герз тохар. Цо дийцарехь, Хан-ГIалара эскарш массийттаза гIоьртина шахьарна юккъерчу дакъошка кхача, хIоразза а тIамца юхадохуш лаьттина иза декъахь волу тоба.

Гуьмсе, тIех дуьхьало ца еш, дIатесна Оьрсийчоьнан дакъоша. Устрада-ГIалахь цхьана ханна карахь латтийна цара комендатура а, 101-чу бригадин 303-гIа батальон чутарйина "Пищемаш" а, амма и ницкъаш меттах ца бовлуьйтуш, шайн-шайн каппашкахь къевлина латтийна нохчийн тIемалоша, меттахйолу техника а, эскархой а хIаллак а беш.

Хасу-Юьрт, Нохчийчоьной, Оьрсийчоьной бертан кехат тIечIагIдеш
Хасу-Юьрт, Нохчийчоьной, Оьрсийчоьной бертан кехат тIечIагIдеш

Масхадовн эскар гIаличуьра арадала деъна доцийла кхетта махкахой. Ичкерин къовсамехь буьйлу аьттонаш а гуш, дуккха а "маьршачу" ярташкара тIебаьхкина кегийрхой. Баккхий тIемаш лаьттира Соьлж-ГIалин комендатурина гонах, къайлахчу сервисаш лаьттачу каппашкахь, аьчка некъан станцехь а.

Масхадовн тактикехь нохчийн тIемалошна пайда бохьуш дара уьш мостагIчун дакъошна ма-хуьллу герга бахана Iар, тIеман майданаш гатъяр – кеманашца, беракеманашца, танканашца дан гIо дацара, цара хIаллакбан тарлора шайн, Оьрсийчоьнан, ницкъаш.

Массех де-буьйса даьккхира нохчийн гонашкахь Оьрсийчоьнан тIеман дакъоша. Оцу юкъанна ца хеддаш барт буьйцуш Iара ший а агIо. ТIаьххьара а оьрсийн инарлаш реза хилира, шайн дакъош дийна а дуьсуш, гIала мукъаяккха, дIагIо, аьлла, Масхадовс дина буьйр кхочушдан. ЦIеххьана шайна хиллачу эшамо эгIийначу эскарша, Кремлера, я Хан-ГIалара, Мазалкера омра кхачаре а ца хьоьжуш, шайггара сацамаш бора сихха нохчийн мохк бита, республикера арадовла.

Делахь а, Нохчийчоь дIатаса инарлаш резабинарг дара тIемаш бан мел дуьйладелла шайн дакъош нохчаша каде, чехка хьаьвзий, эшош гар.

ТIаьххьара а Кремль юкъаюьйлира бертан къамелашна. Цо векал а вина, махка хьажийра инарла Лебедь Александр. Лебедь кхийтира Соьлж-ГIалахь лаьтта Оьрсийчоьнан тоьлла дакъош нохчашка хIаллак ца дайта, кIелхьардаха цхьа некъ бен боцийла – сихха тIом чекхбаккхар, барт лахар. Иштта йолийра Масхадов Аслана а, Лебедь Александра а бертан юьхь.

Нохчийн эскар Соьлж-ГIаличу доьссина 25 де даьлча, Марсхьокху-беттан 31-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Кхерамзаллин Кхеташонан куьйгалхочо, президентан хьехамчас Лебеда а, Ичкерин Эскарийн Коьртачу Баьччас Масхадовс а куьйгаш яздира кечдинчу машаран кехаташна буха. ТIом сецира, аьлча а, чекхбелира оцу дийнахь.

Хьажа комменташка

Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цхьацца бахьанашца кест-кеста олу ша резавоцчу нахах я шен оппонентех "шайтIанаш", "гезарий", "боьха хIуманаш". Шуна муха хета, товш дуй регионан куьйгалхочо нахана ишта "цIерш" техкар?

ХIара Iилманца нисбина кхаж бац. Жоьпаш деллачарна хетарг бен ца гойту кхо.

XS
SM
MD
LG