ТIекхочийла долу линкаш

ЦIеххьана кхаьчна хаам!

Туркойчоь а, Оьрсийчоь а: шина паччахьан дуьхьаллаттар


Путин Владимир а, Эрдоган Реджеп а

Аналитикаш билгалдоккхарехь, Анкаран а, Москван а экаме альянс йогIуш ца хилар историн зеделлачуьнца

please wait

No media source currently available

0:00 0:04:58 0:00
Линкана тIе


Аналитикаш бигалдаккхарехь, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а, Туркойчоьнан президент Эрдоган Реджеп а кхолла гIерта экам альянс йогIуш яц исторехь цу шина пачхьакхан хиллачу юкъаметтигашца, яздо "Амеркан аз" зорбан гIирсо.

Нагахь эххаре а и ши пачхьалкх Шеман къилбаседе къийса йолалахь, иза хир ду дукха хенахь дуьйна шаьш лелийначу мостагIаллина тIе и шиъ юхаерзар. Оьрсийчоьно а, Туркойчоьно а вовшашца тIемаш бина хIора бIешарахь, 16-чу бIешарахь дуьйна.

Хьалхара конфликт иккхира 1569-чу шарахь, Османан империно Астрахань гоне лаьцча. Амма цуьнан юхаяла дийзира Буьрсачу Иванан (Иван Грозный) эскарш тIегIоьртича.

Цул тIаьхьа Iаьржачу хIордан йистошкара латтанаш дIалацар Iалашонца – Украинин аренашкара латтанаш а, Балканашна тIехь Iуналла дар а - хилла тIемаш хIоразза а дIаберзара Туркойчоь оьшуш. Ткъа цуьнца цхьаьна лахлора цуьнан Iаткъам бан йолу таронаш, ялара иза шен территорех.

Историкаш дийцарехь, 19-чу бIешарахь хиллачу тIемашкахь вуно хебира "Европера цомгуш стаг" цIе тиллина Османан импери.

Историн аьтто бара Оьрсийчоьнехьа

Оьрсийчоьнна а, Туркойчоьнна а юкъахь а хиллачу тIемашкахь 1854-1856 шерашкахь хиллачу цхьана ГIирман тIамехь а бен толам ца баьккхина туркоша, иза а хилира коьртачу декъана Францино а, Британино а гIортор яр бахьана долуш.

"Со ца веша туркойх, хIунда аьлча церан Iедал кху дуьнентIехь уггар зуламе а, адаманна тIехь таӀзар латтош а долун дела", - аьллера и тIом боьдуш а болуш, шен накъосташка Британин премьер-министро лорда Абердина.

Оьрсийн императорша, шайна юкъахь Петр Великий а, Екатерина Великая а йолуш, вуно боккхачу лаамца пайда ийцира Османан импери гIелъян, балканийн а, славянийн а национализман дог айа, ткъа иштта шоръян Оьрсийн империн территори Юккъерчу Европехь а, Кавказехь а.

Оьрсийчоьно толам баккхарца дIабирзина 1768–1774 шерашкахь тIом боьдуш, Москвано дIалецира Молдован а, ГIирман а дакъош а, Iаьржачу хIордан йистера Таркхойн хIордана тIекхаччал йолу вуно шуьйра территори а.

И тIом дIабирзинчул тIаьхьа Оьрсийчоьнах хилира Европехь уггар ницкъ болучерах дош лела тIеман пачхьалкх.

Амма, нагахь Москвана а, Шеман президентана Асад Башарна дуьхьал а лаьтташ Анкара хьалха ша эшна хиларна вуно ларлуш лела дезаш ялахь, Малхбузера пачхьалкхаш ларлуш хила еза кхин а шуьйра а, еххачу хенахь хир йолчу оьрсийн а, туркойн а конфликтан тIаьхьенех.

ГIирман тIамо а, ткъа иштта кхин йолчу а Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан конфликташа а некъ схьабаьстира Хьалхарчу дуьненан тIаманна, яздо Британин тIеман историко Ройл Тревора "ГIирма" цIе йолчу шен книгехь.

ГIирман тIом санна, Москвана а, Анкарана а юкъахь керла тIом эккхахь, цо кхерам таса мега Европерчу хьолана. Аналитикша дийцарехь, Оьрсийчоьнна а, Туркойчоьнна а юкъахь иккхинчу тIамо НАТО хIотто мега къастийна сацам бан цхьатерра хала долуш нисделлачу хьоле.​

5 чу артиклан дилемма (къастийна сацам бан цхьатерра хала долуш нисделла хьал)

Эксперташа дийцарехь, Анкара тIе товжа мегаш ю НАТО-н Уставехь йолчу 5-чу артиклна. Цуьнца а догIуш Къилбаседа-Аталантикан тIеман альянсо шен декъашхочун тIелатар лору массерна а дина тIелатар санна.

ТIаьхьарчу шерашкахь НАТО-н декъашхой шеко йолуш бу шаьш муьтӀахь хила деза 5-чу артикална бохучух. Американ президенто Трамп Доналда масийттаза шеконе диллира НАТО-чу шайн бертахошна тIехIитта шаьш кийча хилар.

Трамп воцучара а

Трамп ша цхьаъ хилла ца Iан цу кепара ойла йолуш. Стохка Лахьанан-баттахь Британехь арадолучу The Economist журналан корреспонденто деллачу хаттарна жоп луш, Францин президенте Макрон Эммануэла элира шена ца хаьа НАТО-н Уставан 5-гIа артикл эвсаралла хир ю я яц аьлла.

Дукха хан йоцуш Pew Research Center центро бинчу талламо гайтина ма хиллара, альянсана юкъайогIучу пачхьалкхийн дукхах болу бахархой шеко йолуш бу НАТО-на юкъайогIучу цхьана пачхьалкхана тIелатар дахь массара а дуьхьало ян еза бохучух. И принцип ларяън еза аьлла хеташ бац 38% респонденташ а бен.

Вашингтонерчу Демократи ларъяран фондан аналитикна Шанцер Джонатанна хетарехь, Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а хIинцца дIахIуттуш долу накъосталла доьхна дIадаха мегаш ду Путинан а, Эрдоганан а геополитикан амбицеш бахьана долуш.

Царах цхьаъ тIех сов йоккха а онда а пачхьалкхан статус юхаерзо гIерташ ву Оьрсийчоьнна, ткъа важа ву юхаметтахIотто гIерташ Османан империн сийлахьалла, боху аналитико.

Комментареш

New Comments Available

Москвара даймахка балийначу кегийрхошкара бехкаш даьхна нохчийн Iедалхоша юха а. Шуна нийса хетий, оцу кепехь Iедалхоша нехан юьхь яхар?

ХIара Iилманца нисбина кхаж бац. Жоьпаш деллачарна хетарг бен ца гойту кхо.

XS
SM
MD
LG