ТIекхочийла долу линкаш

ЦIеххьана кхаьчна хаам!

Дагалецамашкахь карла буьйлу тIемашкахь эгнарш


Нохчийчоь -- Соьлж-ГIала, Хьалхара тIом, Нохчийн тIемалой, ГIура-бутт, 1994 шо.

please wait

No media source currently available

0:00 0:04:40 0:00
Линкана тIе

ХIора шеран чаккхенгахь тIеман къахьо Iаьвшинчу дукха нохчийн, ма-хетта самукъа ца долу. Кхечарах дIатарбала мел гIертарх, уьш цхьана хенахь шайн ойланийн йийсаре боьлху. Дагалецамашкахь карлабуьйлу тIемашкахь белларш а, лазийнарш а, лайна баланаш а. Цхьаберш беллачеран синошна хьалха юьхьIаьржа а хуьлу, беллачарахдийна берш хьоьгу зама хир ю баьхнехь а.

23 шо кхечи Нохчийчоьнан коьртачу шахьарахь Соьлжа-ГIалахь оьрсийн эскаршца уггаре а коьрта тIеман тасадалар хилла. Оцу деноша дуккха а хIума къастийра. Гайтира оьрсийн эскар мел говза ду а, царна дуьхьал тасабеллачу нохчийн гIора а, доьналла а.

ХIоранна шен-шен дагалецамаш бу оцу денойх лаьцна. Оьрсийчохь веха Дараев Ислам а хилла оцу тIама юкъахь. Баккхийчара бинчу кхайкхамна ара ца девлча ца довлура шаьш, элира цо: «Дуьххьара тIом болабелча тхан юьрта юкъахь нах вовшахкхеттера. Иза дара хьуна гIуран беттан 14 де. Мохьмад цIе йолчу цхьамма, стаг верг гIазотехь аравала веза элира. Тхо 30-40 валахь а гулвелира. ГIалахь суна дагадогIу хьийзаш хIаваъ кеманаш дара.

Девкар-Эвлара схьаетташяьккхий тоьпаш яра. ДОСААФ олучу меттехь лаьтташ йоккха топ яра вайчеран. Цара а яра дIаетташ иза. ТIам тIе даха вовшахкхетта тхо ду, герз долуш а, доцуш а, цхьаьннан чета доьллина жIоммагI ду. Ас ойла йира тIаккха,дуьне а кхералучу эскарна дуьхьало ялур юй теша тхоьга аьлла».

Чекхдолучу шеран тIаьххьара денош чекхдовллалц а, нохчийн сатийсам бара кхин генабер бац иза, кхечу пачхьалкхаша Оьрсийчоьнна Iаткъам а бина, иза сацабойтур бу аьлла. Цундела ша верриге а, жима а, воккха а радиошна тIе лерг диллина Iара.

Кхано тIаьхьо бен ца кхеттера нохчий, шаьш оцу инзаре къизачу ницкъана дуьхьала цхьалха дуйла. Iамарко а, кхечу пачхьалкхаша а Оьрсийчоьнан чоьхьара гIуллакх ду иза аьлла мах хадийнера.
Нохчий шаьш амалца фаталисташ балахь а, оцу лайначу а, ловчу а баланийн бахьанех кхета.

Жима къам доккхачу къомо даима шена кIела хьаша гIерташ хьийзадо. Иза исторехь хуьлуш хIума ду, аьлла иштта мах хадийраюкъаралхочо Кокананаев Руслана: «И тIом болабарах со ца кхеташ а, со дуьхе ца кхуьуш хIума дацара. ХIара халкъ охьа а таIийна, кхечу мехкашна дIа а гойтуш, и тIом бан кечделла дара оцу хенахь хилла Iедал.

Имперехьдаима хуьлуш ду:толаман жимчу тIамо, яккхий Iалашонаш кхочушйо. Таттаделла эскар чу а деана, тIом а бина, чуьра ара а делира. Оцу тIамехь дакъалаьцна могIарера кегий нах а, церан баьччаш а къонахий санна, Далла дуьхьала дIа а бахара. Халкъ бехке дацара оцу хIуманна».

Хиллачу тIемийн бахьанех нахалахь дийцахь а, шуьйра уьш толлуш а, царах жамIаш деш дац Нохчийчохь. Дижийна ду и гIуллакх.

Цуьнах шена хетарг элира историк-яздархочо Ибрагимов Ризвана: «Вайна тIехь лаьттачу Москохара Iедало дихкина дуоцу тIамах лаьцна дийцар. И шайн бехк къайлабахьар а, адамашна цахаийтар – церан программа ю. Нохчийн Историн Юкъараллехь а дихкина ду и хIума дийца. ХIунда ду хьуна аьлча: оцу тIамо вай шина декъе декъна. Вай иза кегийча, вайн барт хир бац».

И хиламаш бийца а ца буьйцуш, бицбан гIертар дика дуй тIаккха? Кхана-лама юха а оцу берда йисте хIуьттур-м дац вай, аьлла деллачу хаттарна иштта жоп делира Ибрагимовс: «Ахь нийса боху иза. ХIетахь вайн хилла гIалаташ тахана юха а довлийта кхерам бу. Ма-дарра дийцича, кхачамболуш бан безаш болх бу иза.

ХIинца-м хьалха санна вайн къам Iехалур ду аьлла ца хета суна. Вай ма-хуьллу, тIама юккъе кхийсарх лардала дезаш ду-кх вай».

Нохчаша къаьсттина доьху Деле машар а, шаьш юьхьIаьржонах лардар а. Иштта ю нохчийн коьртачу мехаллех цхьаерш.

Дуьненан футболан чемпионат шайн цIахь дIахьош хиларе терра, Оьрсийчоьнан бахархоша сагатдо мехкан футболна. Шу дуй оцу декъах?

ХIара Iилманца нисбина кхаж бац. Жоьпаш деллачарна хетарг бен ца гойту кхо.

XS
SM
MD
LG